• Eksploruj atrakcje turystyczne Krainy Górnej Odry z Zabytkową Kopalnią Ignacy!

3 x Szlak Zabytków Techniki w jeden dzień

Dysponując samochodem można jednego dnia odwiedzić trzy obiekty Szlaku Zabytków Techniki znajdujące się w granicach Krainy Górnej Odry: Zabytkową Kopalnię Ignacy w Rybniku, Zabytkową Stację Kolei Wąskotorowej w Rudach oraz Familoki w Czerwionce-Leszczynach, czyli osiedle patronackie kopalni „Dębieńsko”. Wszystkie te obiekty położone są wobec siebie w odległości 30 min jazdy samochodem.

Zabytkowa Kopalnia Ignacy w Rybniku

Porzuć XXI wiek na jeden dzień.

Przenieś się w epokę pary, węgla i żelaza. Poznaj nasze industrialne dziedzictwo. Zwiedź Zabytkową Kopalnię Ignacy w Rybniku!

To najlepsza przestrzeń publiczna przy obiekcie zabytkowym w Polsce.  Znajduje się na terenie dawnej kopalni węgla kamiennego Hoym, którą założono już w 1792 roku.  Przez 216 lat w tym miejscu wydobywano czarne złoto. Dziś już nie fedrujemy, ale tworzymy miejsce mądrej rozrywki i odpoczynku.

Dziś posłuchasz tu przemysłowych historii. Zachwycisz się zielonym Górnym Śląskiem. Na wystawie „Wiek Pary” poznasz maszynę, która zapoczątkowała erę przemysłową i zmieniła oblicze Europy. Tu na własne oczy zobaczysz, jak działa silnik parowy. Poczujesz radość ze swobodnego eksperymentowania w małym centrum nauki – SOWA. Odpoczniesz na industrialnym placu zabaw.

Zabytkowa Kopalnia Ignacy to jeden z najciekawszych projektów rewitalizacyjnych i wyjątkowy zabytek ery przemysłowej na Górnym Śląsku i w Krainie Górnej Odry. W piątek, 11 sierpnia 1995 roku z szybu Kościuszko wyjechał ostatni wagon węgla, choć nasze szyby wykorzystywała pobliska kopalnia Rydułtowy do 2008 roku. Kiedy odcięto dopływ pary i upalono liny wyciągowe, zdawało się, że po dawnej Hoymgrubie nie zostanie nic. Udało się ją jednak uratować. A to wszystko dzięki determinacji byłych pracowników ze Stowarzyszenia Zabytkowej Kopalni Ignacy, wpisowi do rejestru zabytków, wejściu do Szlaku Zabytków Techniki, a następnie trudnej rewitalizacji podjętej przez Miasto Rybnik z wykorzystaniem środków własnych oraz unijnych.

Zabytkowa Stacja Kolei Wąskotorowej w Rudach

Stacja w Rudach tętni życiem. Zabytkowe budynki, w tym ponad stuletnia hala lokomotywowni, są sukcesywnie odrestaurowywane. Na torach postojowych gromadzone są unikatowe lokomotywy i wagony. Na szlaku spotkać można m.in. parowóz Las-49 czy spalinową lokomotywę Lxd2. Uczestnicy wycieczki wybiorą się kursem turystycznym na trasie Rudy-Stanica-Rudy (w trakcji spalinowej). Podczas przejazdu można podziwiać Park Krajobrazowy Cysterskie Kompozycje Rud Wielkich. Na stacji można skorzystać także z wielu innych atrakcji, takich jak przejażdżki drezynami, zwiedzanie z przewodnikiem lokomotywowni oraz kuźni kowalskiej, czy odwiedzenie muzeum kolejowego i śląskiej izby.

Będąc w Rudach trzeba odwiedzić również Pocysterski Zespół Klasztorno-Pałacowy. Położony w przepięknym parku krajobrazowym umożliwia wypoczynek w wyjątkowej atmosferze oraz otoczeniu niezwykłej architektury. Możliwe jest również zwiedzanie kompleksu, w tym „Skarbca Cysterskiego” oraz wystaw stałych, m.in. „Pisanki z całego świata”, czy wystawa poświęcona pamięci rodziny książąt von Ratibor und Corvey.

Osiedle patronackie kopalni „Dębieńsko” (Familoki) – Czerwionka-Leszczyny

Zabytkowe Osiedle Patronackie kopalni „Dębieńsko” to jedna z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych kolonii tego typu. Zostało ono zaprojektowane tak, by tworzyć przemyślaną całość, choć każdy familok wchodzących w jego skład jest inny. Obejmujące ulice Szkolną, Wolności, Słowackiego, Hallera, Kombatantów i Mickiewicza zajmuje obszar 15 ha i jest tym samym największym zachowanym obszarem familoków na Śląsku, wpisanym do rejestru zabytków w 1995r. Osiedle tworzą 84 jedno – i dwukondygnacyjne budynki, murowane z czerwonej cegły z elementami ornamentów z białej cegły glazurowanej, elementami „muru pruskiego”, fragmentami gładkich piaskowych tynków i innymi zdobieniami elewacji. Domy wyróżniają się ciekawymi detalami dekoracyjnymi: glazurowaniem, deskowaniem, murem pruskim, a także dachem mansardowym czy charakterystycznym wolim oczkiem w dachu. Inwestorem kolonii był koncern Zjednoczone Huty Królewska i Laura – właściciel kopalni „Dębieńsko”. Cały kompleks projektował mistrz budowlany Stork z Czerwionki, etatowo pracujący dla koncernu.

Będąc w Czerwionce-Leszczynach warto odwiedzić miejscowy Centrum Informacji Turystycznej (ul. Adama Mickiewicza 10), w którym znajduje się Izba Tradycji, w której odwzorowano pomieszczenia wraz z wyposażeniem codziennego użytku dawnych mieszkańców Familoków.

Industrialne atrakcje Rybnickiego Okręgu Węglowego:

Oprócz Zabytkowej Kopalni Ignacy ziemia rybnicka kryje wiele innych industrialnych perełek, które tylko czekają na to, by zostać odkryte. Wśród nich szczególnie warte odwiedzenia są:

Industrialna Pętla Terenowa w Rybniku – Niewiadomiu

Poprowadzona pętlą trasa odkrywa przed zwiedzającymi industrialne dziedzictwo Rybnika zapisane w miejscach i budynkach znajdujących się pośród leśnych kompleksów dzielnicy Niewiadom. Pozwala przenieść się w czasy świetności przemysłowej dzielnicy i ocalić od zapomnienia dzieje nieistniejącej już kopalni „Szczęście Beaty”. Na szlaku znajdziemy wiele miejsc z interesującą historią, które odegrały ważną rolę w rozwoju dzielnicy.

Z krótkimi opisami najciekawszych miejsc można zapoznać się dzięki informacjom znajdującym się na rozmieszczonych wzdłuż trasy pulpitach oraz w opatrzonej mapką broszurze. Trasa pętli liczy 5,4 km, czas jej przejazdu rowerem szacowany jest na ok. 25 minut. Przejście piesze zajmie spacerowiczom ok. 75 minut.

Zapora czołowa zbiornika wodnego Elektrowni Rybnik

Zapora czołowa (tama) powstała w 1972 roku jako część infrastruktury hydrotechnicznej Elektrowni Rybnik. Dzięki spiętrzeniu wód rzeki Rudy został utworzony sztuczny zbiornik wodny zwany Zalewem Rybnickim o pojemności ok. 22 mln m3 i długości ok. 7 km. Zalew stanowi popularne miejsce wypoczynku dla lokalnej społeczności i mieszkańców regionu.

Zalew Rybnicki jest najcieplejszym akwenem w Polsce. Co roku tutaj właśnie rozpoczyna się sezon żeglarski, odbywają się liczne regaty, zawody surfingowe oraz wędkarskie. Wokół zbiornika zlokalizowane są także wielokilometrowe i bardzo popularne ścieżki rowerowe. Zalew ze względu na swoje położenie, na skraju Parku Krajobrazowego – Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich jest też enklawą dla wielu gatunków ptaków. Zimą jest jednym z najważniejszych miejsc zimowania ptaków wodno-błotnych na Śląsku, a podwyższona temperatura wody przyciąga nie tylko rzadkie gatunki wymienione w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt, ale również gatunki pospolite jak mewa śmieszka, mewa siwa, mewa białogłowa czy kormoran.

Kolonia Emma w Radlinie

Zespół unikalnych na ziemi wodzisławsko-rybnickiej budynków wczesnego modernizmu niemieckiego, stanowiącego tzw. „osiedle-ogród”, czyli jednolitą koncepcję urbanistyczną dla robotników przemysłowych przełomu XIX i XX wieku. Architektami Kolonii Emma w Radlinie byli Alexander Becher, William Mueller, a w późniejszym czasie również Hans Poelzig, którego śmiałych wizji, niestety, nie zrealizowano. Pierwsze budynki powstały już w 1897 roku i były przeznaczone dla urzędników pracujących na Kopalni „Emma”, dziś „Marcel”. Stoją one wzdłuż dzisiejszej ul. Korfantego, wówczas Keiser-Wilchelmstrasse. Drugi etap budowy to lata 1910-13. Powstał wówczas zespół budowli szkolnych wraz z częścią mieszkalną. Zabudowa nawiązywała do idei osiedla-ogrodu, zaś architektonicznie budowle te przypominały domy typu „cottage”. Do dziś Kolonia Emma przetrwała w praktycznie niezmienionym kształcie urbanistycznym.

Ponadto warto będąc w Radlinie wybrać się na spacer „Szlakiem Emmy i Marcela”, ścieżką edukacyjną poprowadzoną wzdłuż miejsc związanych z historią górnictwa. To kolebka przemysłu węglowego ziemi rybnickiej, która kryje w sobie mnóstwo ciekawych i zapomnianych miejsc i historii. „Szlak Emmy i Marcela” to w sumie 17 miejsc na terenie Radlina, w większości symbolizujących byłe kopalnie, szyby, w tym również bieda-szyby. Z drugiej strony to miejsca z górnictwem i historią górniczego Radlina związane nierozerwalnie, choć nie są wprost miejscami dawnych zakładów przemysłowych.

Hałda Szarlota w Rydułtowach

Hałda w Rydułtowych od ponad wieku stanowi dominujący element krajobrazu, lecz dopiero w 2007 roku została ochrzczona imieniem Szarlota. Wybrali je sami mieszkańcy, mogący swoje pomysły zgłaszać w ramach konkursu. Szarlota to największa w Europie hałda stożkowa – zajmuje 37 hektarów. Nie powstałaby gdyby nie znajdująca się u jej podstawy kopalnia Rydułtowy. To właśnie odpady pochodzące z jej 200 lat działalności – przede wszystkim skały płonne oraz drobne frakcje węgla kamiennego, posłużyły do usypania dwóch stożków. Pierwszy został wyrównany i przez to zmniejszony. Drugi, większy pozostał niezmieniony i góruje nad miastem. Obecnie Hałda Szarlota ma 134 metry wysokości liczonej od podstawy do czubka stożka. Dziś hałda już nie rośnie. Zatrzymała się na wysokości 407 m n.p.m.

Wstęp na sztuczne wzniesienie jest zabroniony z uwagi na trujące opary, które wciąż się z niej wydobywają. Niemniej jednak liczne grono ludzi wciąż podejmuje ryzyko i wchodzi na szczyt. O hałdzie zrobiło się głośno w 2008 roku za sprawą napisu na hałdzie – Szarlota. Wówczas Rydułtowy ochrzczono mianem śląskiego Hollywood. Podobnie jak na słynnym amerykańskiej wzgórzu, w Rydułtowach stworzono napis Szarlota z ponad 2,5 metrowych liter ustawionych w pobliżu czubka hałdy. Była to wspólna akcja kopalni Rydułtowy – Anna i miejscowego urzędu miasta. Napis o długości 20 metrów wita wszystkich wjeżdżających do Rydułtów.

Ponadto będąc w Rydułtowach warto zobaczyć staw Machnikowiec, urokliwy zakątek Rydułtów, który powstał w wyniku działalności kopalni Rydułtowy – Anna. Dwie niewielkie hałdy porośnięte gęstą roślinnością poprzecinane są ścieżkami. Pomiędzy nimi znajduje się staw uwielbiany przez wędkarzy oraz tężnia solankowa. Machnikowiec znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie Rydułtowskiego Centrum Kultury „Feniks”.

Rowerem z Niewiadomia

Korzystając z gęstej sieci rybnickich ścieżek rowerowych można pokusić się o wyprawę wiodącą w przeważającej większości przez leśne tereny Parku Krajobrazowego Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich, by dotrzeć do odległych o 30 km Palowic (ok 2h jazdy rowerem wyruszając spod Zabytkowej Kopalni Ignacy). Znajduje się tam urokliwe „Pojezierze palowickie”, gdzie pośród walorów przyrodniczych zachował się również obiekt będący świadectwem industrialnej przeszłości tej okolicy.

Gichta huty „Waleska” w Palowicach

W tym malowniczym rejonie Śląska odnajdziemy ciekawe zabytki dawnego przemysłu, któremu często patronowali zakonnicy z niedalekich Rud. I tak, kilka kilometrów na północ od centrum Żor, w lesie, nad stawem Gichta, stoi ceglana wieża wyciągowa działającej tutaj w pierwszej połowie XIX wieku huty „Waleska”. Wieża, zwana gichtą, służyła do wyciągania za pomocą ręcznego dźwigu wsadu – czyli darniowej rudy żelaza, węgla drzewnego i topników – na sporą wysokość, aby zasypać nim zbudowany w pobliżu cylindryczny wielki piec. Budowla powstała w latach 30. XIX wieku na rzucie zbliżonym do kwadratu. Liczy 15 m wysokości, rozmiar wnętrza wynosi 610 na 775 cm. Mury mają prawie metr grubości.

Hutnictwo w tej części Śląska rozwijało się już od XVIII wieku. Huta „Waleska” działała kilkadziesiąt lat, pracowały tutaj dwa wielkie piece i odlewnia żelaza. Nazwę wzięła od imienia córki właściciela – jednego z najwybitniejszych przedsiębiorców ówczesnych – Franciszka Wincklera. Ostatecznie została zamknięta w 1855 roku.

 

Ta strona używa plików cookie. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami używanej przeglądarki.