Karl Georg von Hoym

Graf Karl Georg Heinrich von Hoym urodził się 20 sierpnia 1739 roku na Pomorzu w miejscowości o nazwie Poblotz (dzisiaj Pobłocie) koło Słupska. Już na samym początku został dość ciężko potraktowany przez los, gdyż jego ojciec Hans w 1741 roku zginął walcząc w trakcie Pierwszej Wojny Śląskiej, a nieco później umarła także jego matka Augusta Henriette. Mały Hoym jako sierota został przygarnięty przez hrabiego von Podewlisa, który zapewnił chłopcu edukację.

Podewlis tak jak ojciec Hoyma należał do wspólnoty braci morawskich i dał młodemu Karlowi Georgowi wychowanie pod okiem pastora. Karl Georg później uczęszczał do Collegium Fridericianum w Królewcu.

W 1758 roku jako 19-latek rozpoczął studia prawnicze we Frankfurcie, jednakże prawo nie było obiektem jego zainteresowań, toteż zmienił swoją drogę życiową i zamiast zostać prawnikiem wstąpił jako junkier do pułku. Tam też głównodowodzący Gustav Albrecht von Schlabrendorf szybko stwierdził, że jego słabe warunki fizyczne są przeszkodą w byciu żołnierzem.

Widząc to oraz fakt jego solidnego przygotowania edukacyjnego polecił mu rozpoczęcie kariery urzędnika u boku jego brata Ernsta Wilhelma. Hoym rozpoczął swoją karierę w Kamerze Wojny i Domen we Wrocławiu. Szybko piął się w górę i co dla nas ważne, w 1770 roku został ministrem do spraw Śląska. W międzyczasie powodziło mu się również w życiu prywatnym i w 1767 roku poślubił baronównę Antonię Luizę von Dyhrn und Schönau.

Z racji, że administracja tej prowincji nie podlegała Generalnemu Dyrektorium w Berlinie, lecz bezpośrednio osobie władcy, czyniło to z Hoyma jednego z najważniejszych urzędników w całym państwie pruskim.

Hoym dał się poznać jako dość sprawny zarządca, który przyczynił się do rozwoju regionu, jednocześnie jego elastyczność i dość miękki oraz ujmujący charakter pozwalał zręcznie lawirować między otoczeniem monarchy a lokalną ludnością. Potrafił też zjednać sobie szlachtę śląską, która była rozgoryczona rządami i reformami jego poprzednika, von Schlabrendorfa. Jego łagodność była przeciwieństwem poprzednich dość surowych rządów pruskich pod okiem von Schlabrendorfa na Śląsku.

Karl Georg von Hoym cieszył się dużą sympatią i zaufaniem króla Prus Fryderyka II, gdyż to za jego panowania nastąpił duży rozwój Śląska, a jego gospodarka szła w górę. Pisał też chętnie korespondencję do króla informując go o swoich postępach i tym jak się Śląsk rozwija oraz jaka jest jego sytuacja. Jednakże, część historyków krytycznych wobec von Hoyma twierdzi, że potrafił on redagować informacje dla monarchy tak, by brzmiały one tak jak chciałby a nie tak jak było rzeczywiście.

Hoym bardzo zręcznie dostosowywał swoje działania do wymagań konkretnego władcy na tronie pruskim. Widoczne to było np. w polityce dotyczącej wsi. W celu zwiększenia efektywności sprowadzał na śląską prowincję osadników np. z Czech czy też z Saksonii. Dzięki nim mogło powstać około 250 wsi i 2000 nowych gospodarstw. Udało się też mu wykorzystać okres głodu w latach 1770-1771 do rozpowszechnienia i zwiększenia uprawy ziemniaków na Śląsku.

Hoymowi zależało też mocno na rozwoju przemysłu na Śląsku i za jego czasów industrialnie Śląsk bardzo się rozwinął. Założył w 1788 roku Wyższy Urząd Górniczy w Jeleniej Górze. Przeprowadził on np. reformę w górnictwie i bardzo je wspierał, dzięki czemu mogło się ono rozwijać, zwłaszcza na Górnym Śląsku. Ważne było to w kontekście Rybnika. Prusy szukały pokładów węgla i znaleziono je np. w Biertułtowach koło Rybnika.

W 1792 roku założono tam w celach próbnych kopalnię węgla kamiennego “Versuch Kohlengrube”. Hoym był zaangażowany w powstawanie i wczesny rozwój kopalni. W 1794 roku zlecił przeprowadzenie kontroli zakładu. Zaś w 1795, kiedy władze górnicze uważały, że dalsze funkcjonowanie kopalni się nie opłaca, postanowił wystąpić do Wyższego Urzędu Górniczego z prośbą o utrzymanie prac i pozostawienie górników w kopalni. 11 grudnia 1797 roku Hoym wydał rozporządzenie, na mocy którego wszystkie paleniska podporządkowane Urzędowi Hutniczemu w Rybniku przygotować do opalania węglem, dzięki czemu wzrósł też popyt na węgiel.

W tym samym roku nadano biertułtowickiej kopalni nazwę “Hoym” na cześć właśnie ministra Karla Georga von Hoyma, doceniając jego wkład w rozwój górnictwa. Na jego cześć nazwano również tak eksploatowany wówczas na tej kopalni pokład. Prócz górnictwa za czasów jego rządów na Śląsku rozwijało się hutnictwo żelaza. Założył on hutę stali w Konigshuld oraz za jego namową cystersi z Rud wybudowali huty stali i drutu.

Wspierał też przemysł lniany, gdyż polecił cystersom z Lubiąża, by prócz uprawy winorośli do produkcji wina zajęli się także produkcją tkanin, a do tego w latach dziewięćdziesiątych XVIII wieku zaczął rozpowszechniać mechaniczne przędzarki oraz zakładał szkoły przędzalnicze. Rozbudowywał także infrastrukturę – dbał o budowę dróg czy doprowadził do budowy Kanału Kłodnickiego.

Za jego urzędowania Śląsk przeżywał ogólnie okres znacznego rozkwitu. W latach 1770–1805 liczba mieszkańców prowincji wzrosła z 1 327 678 do 2 021 059. W tym samym czasie wartość handlu uległa podwojeniu, natomiast dochody prowincji wzrosły z 4,5 miliona do 5,5 miliona talarów. Za panowania Fryderyka Wilhelma II pozycja Hoyma uległa dalszemu umocnieniu.

Karl Georg von Hoym jako dobry gospodarz starał się też rozbudowywać opiekę społeczną i wpływać na ochronę ludzi. Starał się on zaradzić pożarom wydając przepisy przeciwpożarowe czy założył towarzystwo ubezpieczeń od ognia. W Kluczborku założył dom ubogich, wydał również regulamin opieki nad ubogimi. W Rybniku zaś powstał zakład dla inwalidów. Dbał o ochronę zdrowia poprzez np. rozbudowywanie uzdrowisk. Rozwijał szkolnictwo, lecz późniejsi krytycy zauważali, że jako przedstawiciel organów państwa pruskiego wspierał poprzez szkolnictwo germanizację.

Pod koniec swojego panowania zaczął coraz częściej tracić kontrolę i dochodziło do częstszych buntów jak np. w 1793 roku we Wrocławiu. Nie radził sobie w trakcie kryzysu wywołanego wojną z Napoleonem. Zarzucano mu brak stanowczości i odwagi w działaniach.

22 grudnia 1806 roku Hoym został zawieszony w obowiązkach. Po odejściu 30 sierpnia 1807 roku Hoym postanowił wycofać się z życia publicznego. Krótko potem zmarł 26 października 1807 roku w Brzegu Dolnym po chorobie. Został pochowany w rodzinnym mauzoleum w Brzegu Dolnym.